BCH NG GIANG-DNG SNG HUYN THOI * K 1: ng giang t c huyt do hng

10:02 23/03/2020

Bch ng giang khng ch l mt dng sng ni ting nht trong lch s dn tc, ni ghi li nhiu chin cng hin hch ca cha ng ta trong cc cuc chin chng gic ngoi xm, bo v nn c lp ca dn tc m dng sng cn l ngun sa v tn, nui dng, hnh thnh nn truyn thng, bn sc vn ha Vit Nam.

úng nh áng vn bt h ca Thám hoa Giang Vn Minh (1573-1638) th k th 15, sông Bch ng nm phía ông Bc thành ph Hi Phòng, bên T là tnh Qung Ninh, bên Hu là huyn Thy Nguyên, thành ph Hi Phòng. Sông dài 42 km, tính t m De, xã Li Xuân, huyn Thy Nguyên n ca Nam Triu. Khúc sông t m De n xã Gia c có tên gi là á Bc, chy theo hng Tây-ông, qua các xã Li Xuân, Liên Khê, Lu Kim, Lu K, Gia Minh, Gia c. Bên T ca sông là các xã Yên c, huyn ông Triu và phng Phng Nam, thành ph Uông Bí. on sông chy t th trn Minh c n ca Nam Triu, thng gi là sông Bch ng có hng Bc-Nam ri theo ông Bc Tây Nam, qua các xã Minh c, Tam Hng, Phc L, Ph L, Lp L. Bên kia b là huyn Yên Hng, tnh Qung Ninh. Sông Bch ng có chiu rng thuc vào loi ln nht Hi Phòng, rng trung bình 1.000m, ch rng nht gn 2.000m, sâu trung bình 10m. Thng lu sông Bch ng, hai bên b là nhng dãy núi á vôi trùng ip, cnh sc tuyt p, c ví nh H Long cn. H  lu ca sông là nhng bãi triu, rng ngp mn mênh mông.

Bch ng giang không ch là mt dòng sông ni ting nht trong lch s dân tc, ni ghi li nhiu chin công hin hách ca cha ông ta trong các cuc chin chng gic ngoi xâm, bo v nn c lp ca dân tc mà dòng sông còn là ngun sa vô tn, nuôi dng, hình thành nên truyn thng, bn sc vn hóa Vit Nam.

Sông Bch ng

Miêu t v dòng sông Bch ng, danh nhân vn hóa th gii Nguyn Trãi trong tác phm D a chí ã vit: “Sông Vân C (Bch ng), rng 2 trng, 69 dm, sâu 5 thc, núi non cao vút, nc sui giao lu, sóng tung lên tn tri, cây ci lp b, tht là ni him yu”.

Trng Hán Siêu, mt nhà th thi Trn ã khc ha sông Bch ng nh mt bc tranh tuyt tác qua bài phú Bch ng Giang: “ Qua ca i Than, Ngc bn ông Triu, n sông Bch ng, Thuyn bi mt chiu, Bát ngát sóng kình muôn dm, Tht tha uôi tr mt màu, Nc tri mt sc, Phong cnh ba thu, B lau san sát, Bn lách ìu hiu”.

Ngc dòng lch s, hn 3000 nm trc, ngi Vit c t vùng trung du ã xuôi theo các dòng sông n Bch ng giang khai phá vùng t hoang vu ven bin, to lp nên mt công xng ch tác trang sc bng á ngc  nepherit, di chân núi á Tràng Kênh (th trn Minh c, huyn Thy Nguyên, ngày nay).

Kt qu khai qut kho c hc ã phát hin c hàng vn mnh gm, hàng nghìn công c á: rìu, c, mi khoan, bàn mài… hàng ngàn trang sc: vòng tay, khuyên tai, nhn, ht chui, c ch tác ht sc tinh xo, chau chut và vô cùng a dng, phong phú, ã khng nh ây là mt di ch c trú, mt làng th công c xa ca ngi Vit, có niên i cách ngày nay khong 3400 nm, thuc giai on s k ng.

Cng ti thng lu ven sông Bch ng, các xã Gia Minh, Lu Kim, Liên Khê, Li Xuân các nhà kho c hc ã phát hin c rt nhiu mnh gm ông Sn, trng ng, rìu, giáo ng, c bit là s xut hin ca m thuyn ti xã Lu Kim, Liên Khê, Vit Khê…ã khng nh n thi ông Sn, thi i các vua Hùng, ngi Vit c ã t c, hình thành nên nhng xóm p u tiên ven sông Bch ng.

Vào nhng nm u công nguyên, Thy nguyên ni có h thng sông ngòi dày c vi các dòng sông: sông Giá, sông Liu, sông Thi nhp vào sông Bch ng nc ra ca Nam Triu. Ca Nam Triu rng và sâu, có v trí cc k thun li tàu bè t vnh H Long, Lan H, qua ca bin này vào sông Bch ng, qua sông Kinh Thày, Lc u tin sâu vào khp các vùng ni a ca châu th sông Hng. Cng nh vy, thuyn bè t ni a s qua ca Bch ng vào H Long i lên hng Bc (Qung ông, Qung Tây), hoc xung các nc phng Nam.

Trong quá trình tip xúc Vit-Hán, c ngi Vit và ngi Hán u nhanh chóng khai thác con ng này và sông Bch ng tr thành con ng tp np tàu thuyn qua li, mt huyt mch giao thng vi ngi nc ngoài.

Trong sut nhiu th k sau công nguyên, thuyn buôn nc ngoài ã qua li sông Bch ng. Trong hành trình giao thng vi ngi Vit, ngi Hán ã dng chân, t c vùng t ven sông Bch ng. Vic phát hin các m gch cun vòm, có niên i t th k 1 n th k 3, tp trung dày c ven sông Bch ng ti núi Ba Ph (xã K Sn, Li Xuân), núi iu Tú, Thành Dn, Qu Khê (xã Liên Khê), núi Tràng Kênh (th trn Minh c)… cng nh các ngôi m c xây dng vi quy mô, kích thc ln, nhiu gian, nhiu phòng, trong lòng m có nhiu hin vt quý nh tng thú, mô hình nhà, kim ng, gng ng… minh chng ch nhân các ngôi m rt giàu có và quyn lc.

Cn c kt qu khai qut, nghiên cu, PGS-TS Tng Trung Tín, Ch tch Hi Kho c hc Vit Nam cho rng cùng vi các trung tâm ông Triu, Uông Bí (b bên t ca sông Bch ng) thì huyn Thy Nguyên và vùng ven sông Bch ng là mt trung tâm chính tr, kinh t, thng mi ca t nc vùng ông Bc thi k u công nguyên.

(Còn na)

Xuân Trung

Bo tàng Hi Phòng

T kha:
Bnh lun ca bn v bi vit...

captcha